کشیش سوار هواپیما شد.  کنفرانسی تازه به پایان رسیده بود و او می‎رفت تا در کنفرانس دیگری شرکت کند؛ می‎رفت تا خلق خدا را هدایت کند و به سوی خدا بخواند و به رحمت الهی امیدوار سازد.  در جای خویش قرار گرفت.  اندکی گذشت، ابری آسمان را پوشانده بود، امّا زیاد جدّی به نظر نمی‎رسید.  مسافران شادمان بودند که سفرشان به زودی شروع خواهد شد.

هواپیما از زمین برخاست.  اندکی بعد، کمربندها را مسافران گشودند تا کمی بیاسایند.  پاسی گذشت.  همه به گفتگو مشغول؛ کشیش در دریای اندیشه غوطه‌ور که در جمع بعد چه‎ها باید گفت و چگونه بر مردم تأثیر باید گذاشت.  ناگاه، چراغ بالای سرش روشن شد: "کمربندها را ببندید!"  همه با اکراه کمربندها را بستند؛ امّا زیاد موضوع را جدّی نگرفتند.  اندکی بعد، صدای ظریفی از بلندگو به گوش رسید، "از نوشابه دادن فعلاً معذوریم؛ طوفان در پیش است."  

موجی از نگرانی به دلها راه یافت، امّا همانجا جا خوش کرد و در چهره‌ها اثری ظاهر نشد، گویی همه می‌کوشیدند خود را آرام نشان دهند. باز هم کمی گذشت و صدای ظریف دیگربار بلند شد، "با پوزش فعلاً غذا داده نمی‌شود؛ طوفان در راه است و شدّت دارد." نگرانی، چون دریایی که بادی سهمگین به آن یورش برده باشد، از درون دلها به چهره‌ها راه یافت و آثارش اندک اندک نمایان شد.

طوفان شروع شد؛ صاعقه درخشید، نعرهء رعد برخاست  و صدای موتورهای هواپیما را در غرّش خود محو و نابود ساخت؛ کشیش نیک نگریست؛ بعضی دستها به دعا برداشته شد؛ امّا سکوتی مرگبار بر تمام هواپیما سایه افکنده بود؛ طولی نکشید که هواپیما همانند چوب‎پنبه بر روی دریایی خروشان بالا رفت و دیگربار فرود افتاد، گویی هم‌اکنون به زمین برخورد می‎کند و از هم متلاشی می‎گردد. کشیش نیز نگران شد؛ اضطراب به جانش چنگ انداخت؛ از آن همه که برای گفتن به مردم در ذهن اندوخته بود، هیچ باقی نماند؛ گویی حبابی بود که به نوک خارک ترکیده بود؛ پنداری خود کشیش هم به آنچه که می‌خواست بگوید ایمانی نداشت.  سعی کرد اضطراب را از خود برهاند؛ امّا سودی نداشت.  همه آشفته بودند و نگران رسیدن به مقصد و از خویش پرسان که آیا از این سفر جان به سلامت به در خواهند برد.

نگاهی به دیگران انداخت؛ نبود کسی که نگران نباشد و به گونه‎ای دست به دامن خدا نشده باشد.  ناگاه نگاهش به دخترکی افتاد خردسال؛ آرام و بی‎صدا نشسته بود و کتابش را می‌خواند؛ یک پایش را جمع کرده، زیر خود قرار داده بود. ابداً اضطراب در دنیای او راه نداشت؛ آرام و آسوده‌خاطر نشسته بود.  گاهی  چشمانش را می‎بست، و سپس می‎گشود و دیگربار به خواندن ادامه می‎داد.  پاهایش را دراز کرد، اندکی خود را کش و قوس داد، گویی می‎خواهد خستگی سفر را از تن براند؛ دیگربار به خواندن کتاب پرداخت؛ آرامشی زیبا چهره‌اش را در خود فرو برده بود.

هواپیما زیر ضربات طوفان مبارزه می‎کرد، گویی طوفان مشت‎های گره کردهء خود را به بدنهء هواپیما می‎کوفت، یا می‎خواست مسافران را که مشتاق زمین سفت و محکمی در زیر پای بودند، بترساند.  هواپیما را چون توپی به بالا پرتاب می‎کرد و دیگربار فرود می‎آورد.  امّا این همه در آن دخترک خردسال هیچ تأثیری نداشت، گویی در گهواره نشسته و آرام تکان می‎خورد و در آن آرامش بی‎مانند به خواندن کتابش ادامه می‎داد.

کشیش ابداً نمی‎توانست باور کند؛ در جایی که هیچیک از بزرگسالان از امواج ترس در امان نبود، او چگونه می‎توانست چنین ساکن و خاموش بماند و آرامش خویش حفظ کند.  بالاخره هواپیما از چنگ طوفان رها شد، به مقصد رسید، فرود آمد.  مسافران، گویی با فرار از هواپیما از طوفان می‎گریزند، شتابان هواپیما را ترک کردند، امّا کشیش همچنان بر جای خویش نشست.  او می‎خواست راز این آرامش را بداند.  همه رفتند؛ او ماند و دخترک.  کشیش به او نزدیک شد و از طوفان سخن گفت و هواپیما که چون توپی روی امواج حرکت می‌کرد.  سپس از آرامش او پرسید و سببش؛ سؤال کرد که چرا هراس را در دلش راهی نبود آنگاه که همه هراسان بودند.

دخترک به سادگی جواب داد، "چون پدرم خلبان بود؛ او داشت مرا به خانه می‎برد؛ اطمینان داشتم که هیچ نخواهد شد و او مرا در میان این طوفان به سلامت به مقصد خواهد رساند؛ ما عازم خانه بودیم؛ پدرم مراقب بود؛ او خلبان ماهری است."  گویی آب سردی بود بر بدن کشیش؛ سخن از اطمینان گفتن و خود به آن ایمان داشتن؛ این است راز آرامش و فراغت از اضطراب!

-----------------------------------------

بسا از اوقات انواع طوفانها ما را احاطه می‎کند و به مبارزه می‎طلبد.  طوفانهای ذهنی، مالی، خانگی، و بسیاری انواع دیگر که آسمان زندگی ما را تیره و تار می‎سازد و هواپیمای حیات ما را دستخوش حرکات غیر ارادی می‎سازد، آنچنان که هیچ اراده‎ای از خود نداریم و نمی‎توانیم کوچکترین تغییری در جهت حرکت طوفانها بدهیم.  همه اینگونه اوقات را تجربه کرده‎ایم؛ بیایید صادق باشیم و صادقانه اعتراف کنیم که در این مواقع روی زمین سفت و محکم بودن به مراتب آسان‎تر از آن است که روی هوا، در پهنهء آسمان تیره و تار، به این سوی و آن سوی پرتاب شویم.

چون قصد کاری کنی بر خدا توکل کن؛ چرا که خدا توکل کنندگان را دوست دارد. اگر خدا شما را یاری کند، هیچ کس بر شما غلبه نخواهد کرد و اگر شما را خوار کند، چه کسی بعد از او شما را یاری خواهد کرد؟

پس مومنان باید که بر خدا توکل کنند. آل عمران / 160- 159

 شاید همین وقتهاست که خیلی ناامید میشوم.

مادربزرگ همیشه میگوید: «کارت را بکن؛ اما تنهای تنها نه. باید دست به دست خدا بدهی تا کارها رو به راه شود. توکل یعنی همین.»

اما من بعضی از آدمها را میشناسم که هر کاری میخواهند بکنند، میگویند: «به خدا توکل کن» و خودشان را میکشند کنار و توقع دارند کارها خود به خود درست شود.

مطمئنم تو اینجوریش را دوست نداری. اعتماد کردن به تو خوب است. اینکه تکیه بدهیم به تو و مطمئن باشیم تو هستی و کمکمان میکنی؛ اما ما آدمیم و تو انتظارات زیادی از ما داری.

این درست نیست که ما وظایف خودمان را روی دوش تو بگذاریم. البته درست هم نیست که فکر کنیم همه کارها را خودمان میتوانیم انجام بدهیم.

شاید قشنگتر این باشد که یک سر کارها را تو بگیری و یک سرکارها را ما. مادربزرگ راست میگوید. من و تو باید دستمان را توی دست هم بگذاریم.

مطمئنم اینجوری زندگی بهتر و زیباتر خواهد شد.

تصمیمهای جدیدت را با خدا در میان بگذار و بگو که چقدر به کمکهای او احتیاج داری؟

عرفان نظر آهاری

پرندگان را به دسته‏های مختلف تقسیم کرده‏اند. اما من گمان می‏کنم می‏شود همه‏ی پرندگان را به سه دسته تقسیم کرد:

1- پرندگانی که بال دارند و پرواز  می‏کنند.

2- پرندگانی که بال دارند و پرواز نمی‏کنند.

3- پرندگانی که بال ندارند ولی پرواز می‏کنند.

پرندگان دسته اول و دوم را همه‏ی ما می‏شناسیم ولی پرندگان دسته سوم را کمتر کسی می‏شناسد:

پرندگانی که بدون بال پرواز می‏کنند!

پرندگانی که می‏خندند!

پرندگانی که گریه می‏کنند!

پرندگانی که فکر می‏کنند!

پرندگانی که می‏نویسند!

آری، تنها پرنده‏ای که بال ندارد ولی می‏تواند پرواز کند، انسان است. البته نه پرواز با هواپیما. زیرا موش و خرگوش و فیل و شتر هم می‏توانند با هواپیما پرواز کنند. اگر اینطور باشد، سنگ و سنگ ‏پشت هم پرواز می‏کنند. البته با کلک مرغابی!(آن حکایت مرغابی‏ها و لاک‏پشت در کتاب فارسی دبستان که یادمان هست!)

اما اینها که پرواز نیست.

چون وقتی که سوار بر هواپیما هستیم، در واقع این هواپیماست که پرواز می‏کند، نه مسافران آنکه مشغول خوردن چای و شیرینی هستند.

شما کدام پرنده را می‏شناسید که در حال پرواز جدول حل بکند؟

اما شاید بتوان گفت تنها انسانی که با هواپیما پرواز کرد، همان کسی بود که اولین بار هواپیما را اختراع کرد، نه مسافرانی که خود را با کمربندهای ایمنی، محکم به صندلی بسته‏اند. (باز هم داستان پرواز در کتاب‏های دبستان که یادمان هست!)

پس منظور از پرواز انسان، پرواز با هواپیما نیست؛ بلکه پرواز خود انسان است آن هم بدون بال، یعنی بدون بالی که دیده شود. با دو بال ظریف عقل و عشق. با دو بال لطیف خیال و احساس.

انسان می‏تواند دو بال برای خود دست و پا کند و با آنها تا جایی پرواز کند که پر عقاب هم در آنجا می‏ریزد، و پر فرشتگان و حتی پر جبرئیل هم در آنجا می‏سوزد. تا روی ناف قلّه‏ی قاف، تا زیرسایه‏ی بال سیمرغ، تا آغوش مهربان خدا...

اگر خودش بخواهد و اگر دیگران بگذارند.

اگر طوفان و باد بگذارند.

اگر دام و دانه و صیاد بگذارند.

اگر قفس‏ها و کرکس‏ها و هر کس‏های دیگر بگذارند.

و قصه‏ی ما در این دفتر، قصه‏ی همین فرشتگان زمینی است که بال‏های‏شان را با آرزوی پرواز  سرشته‏اند. و سرنوشت پرواز را بر صفحه‏ی سفید بال‏های‏شان نوشته‏اند.

پرندگانی که دستی بر بال‏شان سنگ بسته

پرندگانی با بال‏های لاغر و خسته

پرندگانی با بال‏های زخمی و شکسته

پرندگان مهاجری که از روستا به شهر می‏گریزند

پرندگانی که به مدرسه‏ی شبانه می‏روند

پرندگانی که با بال‏های وصله‏دار پرواز می‏کنند.

پرندگانی که در حاشیه‏ی پیاده رو می‏خوابند.

و اما این قصه‏ها قصه نیست. شعر نیست. قطعه نیست. مقاله و گزارش و خاطره هم نیست... ولی چون مدتی در پیچ‏ و خم کوچه پس کوچه‏های ذهنم  با قصه‏ها و شعرهای دیگر همسایه بوده‏اند و با هم رفت و آمد و گفت وگو داشته‏اند، ممکن است رنگ و بویی از قصه و شعر هم به خود گرفته باشند. اینها در واقع همان «حرف‏های خودمانی» است که «در حاشیه‏ی» ذهن آدم گرد و خاک می‏خورند.

حرف‏هایی خودمانی که بر دل آدم سنگینی می‏کنند و تا آنها را با کسی درمیان نگذاری دلت سبک نمی‏شود.

نمی‏شود این حرف‏ها را به جرم اینکه شعر هستند و نه قصه، در طاقچه‏ی ذهن پنهان کنیم تا غبار خاموشی و فراموشی روی آنها بنشیند.

مگر هر حرفی باید در ظرفی، آن هم ظرف قالب‏های قراردادی شعر و قصه بگنجد تا بشود آن را بیان کرد؟

مگر همیشه باید آسمان را در چارچوب یک پنجره ببینیم؟

مگر همه‏ی تصویرها را باید در چارچوب یک قاب تماشا کنیم؟

مگر همه‏ی تعبیرها را باید در چارچوب یک قالب بیاوریم؟

اگر حرف، حرف باشد می‏رود و قالب مناسب خودش را پیدا می‏کند.

اگر حرف از تارهای صوتی گلو برخیزد، تنها پرده‏ی گوش را به لرزه در می‏آورد.

اما اگر حرف از تار و پود دل برخیزد، پرده‏ی دل را هم می‏لرزاند.

شاید این حرف‏ها در قالب‏های قراردادی قرار نگیرند؛

اما خدا کند دست‏کم یکی از این حرف‏ها در قلب‏های بی‏قرار؛ جای بگیرد. زیرا:

الله است و جز او خدایی نیست. زنده و پاینده است. نه چرت او را فرا می گیرد و نه خواب.

بقره/255

همه خسته می شوند، همه می خوابند، حتی پرنده ها و درختها.

ما آدمها هر کاری هم که بکنیم، آدمیم، خوابمان می گیرد، باید بخوابیم. گرسنه مان می شود، آب می خواهیم و هوا و هزار تا چیز دیگر. وای که ما چقدر چیز احتیاج داریم.

فقط تویی که هیچ وقت، هیچ چیز نمی خواهی. فقط تویی که به هیچ چیز احتیاج نداری. نه خسته می شوی، نه می خوابی.

شبها که همه خوابند، مطمئنم که تو بیداری و مواظب دنیایی.

چشمهایم را که می بندم، دلم شور نمی زند.

خاطرم جمع است. می دانم که هستی. بالای سر همه چیز و همه جا.

خیالم راحت است؛ چون همه چیز روبه راه است؛ چون تو رو به راهش می کنی. برای اینکه تو خدایی؛ یک خدای بزرگِ بی نیاز.

این دیگر قشنگ ترین تشویقی است که تا حالا شنیده ام. اینکه ستاره های ما، منفی های ما را پاک می کند. اینکه خوبی ها جای بدی ها را می گیرد. خدایا فکر نمی کنی این دیگر خیلی زیادی است.

شاید ما آدم ها جنبه این همه مهربانی تو را نداشته باشیم. قبلاً همیشه فکر می کردم تو مثل معلم های مهربان

می مانی؛ اما حالا احساس می کنم مهربانی تو، یک جور مهربانی مادرانه است. شاید هم مهربانی تو با همه مهربانی های دنیا فرق دارد. تو همه نوع مهربانی را با هم داری.

خدایا، چرا؟ چرا این قدر می بخشی چرا این قدر تشویقمان می کنی چرا این قدر جایزه می دهی

شاید می خواهی به هر قیمتی که شده خوب باشیم.

تو از هر راهی وارد می شوی تا ما را راهنمایی کنی. گاهی ما را می ترسانی، گاهی دعوایمان می کنی و خیلی وقت ها هم تشویق مان می کنی.

پشت همه این دعوت کردن ها چیزی هست. چیزی که من آن را نمی فهمم. اما تو می خواهی ما به آن برسیم.

شاید خودت باشی. خودت هستی که پشت همه نیکی ها ایستاده ای. خوبی ها جاده ای است که ما را به تو می رساند.

برگرفته از کتاب: نامه های خط خطی

نوشته: عرفان نظرآهاری

به تکبر از مردم روی مگردان و به خودپسندی بر زمین راه نرو؛ زیرا خداوند هیچ خودپسند فخرفروشی را دوست ندارد. لقمان/ 18

خدایا! چه اتفاقی افتاده که ما آدمها فکر میکنیم خیلی مهم هستیم؟ خودمان را میگیریم و خیال میکنیم یک سر و گردن از همه بالاتریم. فکر میکنیم تافته جدا بافتهایم و حسابمان از حساب همه جداست.

فکر میکنیم با عالم و آدم فرق داریم. میدانم که تو از آدمهای خودخواه خوشت نمیآید. میدانم که بارها و بارها گفتهای که آدمهای متکبر و مغرور را دوست نداری. باز یاد شیطان میافتم و حرفهایش.

خدا گفت: «وقتی تو را به سجده فرمان دادم، چه چیز تو را از آن بازداشت؟»

گفت: «من از او بهترم، مرا از آتش آفریدهای و او را از گل.»

گفت: «از این مقام فرود آی که تو حق نداری در آن گردن کشی کنی، بیرون رو که تو از خوار شدگانی.»

فکرش را که میکنم میبینم، ما آدمها خیلی وقتها پا جای پای شیطان میگذاریم. ما هم میگوییم: «من از او بهترم.»

چرا فکر میکنیم ما از درختها و پرندهها بهتریم، یا از زمین و آسمان، یا از هر چه که تو آفریدهای. چرا به خودمان اجازه میدهیم که هر کاری که دلمان خواست با جهان تو بکنیم؟

ما نابود میکنیم، خراب میکنیم و از بین میبریم. همیشه هم خیال میکنیم، فقط ماییم که حق داریم چرا سهم دیگران را نمیدهیم؟

خدایا! چرا ما همه چیز را برای خودمان میخواهیم؟

خدایا! ما چقدر خود خواهیم، چقدر خودخواه!

بر مردم به خاطر نعمتی که خدا از فضل خویش به آنان ارزانی داشته، حسد میبرند.

نساء/ 54

همیشه هستند آدمهایی که چیزهایی بیشتر از ما داشته باشند و همیشه دلیلی وجود دارد که باعث حسادت ما بشود.

وقتی حسود میشویم. بدجنسهم میشویم و دلمان میخواهد چیزهای بهتری را که یک نفر دیگر دارد. از او بگیرند و به ما بدهند. ولی چون چنین چیزی اصلاً شدنی نیست.

ما از آن آدم بدمان میآید. شاید هم متنفر بشویم و دلمان را پر میکنیم از نفرین و دعاهای بد. آن وقت هی لجمان میگیرد؛ هی حرص میخوریم و هی عذاب میکشیم. شاید این هم از کلکهایشیطان است که آدم را به جان خودش میاندازد. انگار آدم با دست خودش، خودش را آتش میزند.

وقتی حسودی میکنیم کبریت میزنیم به روحمان. میسوزیم تا همه زحمتهایی را که برای ساختن آن کشیدهایم، دود بشود و برود هوا. واقعاً که... مگر ما با خودمان دشمنیم!

مگر همه چیز مال تو نیست؟ مگر همه آدمها بندههای تو نیستند؟ مگر تو همه را دوست نداری و با همه بخشنده نیستی؟ پس چرا ما گاهی به بخشندگیهای تو حسودی میکنیم؟

این خیلی بد است. اینکه تحمل نداریم هیچ کس، هیچ چیزی بهتر و بیشتر از ما داشته باشد. خدایا! نگذار اینجور باشد. پاک کنت را بردار و هر جای دلم ذرهای حسودی دیدی، زود پاکش کن.

عرفان نظرآهاری

آگاه باشید که دوستان خدا، ترسی ندارند و غمگین نمیشوند . یونس/ 62

هر وقت غمگین میشوم، هر وقت از ترس و دلشوره پر میشوم ، یاد این آیه میافتم و به خودم میگویم «یادت باشد با این قلب مچاله شده و ابروهای گره کرده نمیتوانی جزء دوستهای خدا باشی. خدا آدمهای غُرغُرو و ترسو و بیحوصله را دوست ندارد.»

آن وقت هر جا که باشم اسمت را صدا میکنم و شروع میکنم با تو حرف زدن. راستی، تو اینجور وقتها صدای مرا میشنوی؟

این چه سوالی است که میکنم. مطمئنم که میشنوی.

تو قویترین دوست دنیا هستی، مهربانترین و دلسوزترین. هر کاری از دست تو بر میآید و تو همیشه بهترینها را برای من میخواهی. پس چرا باید بترسم. برای چه باید غصه بخورم؟

تو اینجایی، همینجا که من هستم. من دستم را میگذارم توی دستت. تو لبخند میزنی و من گرم میشوم. باد میآید

 و همه غم و غصههایم را با خود میبرد.

پشتم همیشه به تو گرم است و خیالم جمع جمع که تو هستی، که کمکم میکنی، که مواظبی.

باید تلاش کنم و مراقب باشم که شیطان سر نرسد. او همیشه با خودش ترس و غصه میآورد.

خدایا! همینجا پیش من بمان. تو خود خود خوشحالی و خود خود آرامشی.

عرفان نظر آهاری

خدایا! من خیلی وقتها زیر قولم زدهام. هم زیر قولهایی که به خودم دادهام و همه قولهایی که به تو و دیگران دادهام. خیلی وقتها حرفهایی میزنم که یادم میرود به آن عمل کنم. یا وقتی فکرش را میکنم میبینم انجام دادنشان برایم خیلی سخت است. پس بیخیال میشوم. تعجب کردم وقتی دیدم درقرآن این همه آیه درباره قول دادن و وفای به عهد وجود دارد. پس این موضوع برای تو خیلی مهم است. تو آدمهایی را که زیر قولشان میزنند، دوست نداری و میگویی آنها زیانکارانند. مثلاً در سوره «توبه» آیه 27 همین را گفتهای:

«کسانی که پیمان خدا را پس از بستن آن میشکنند و آنچه را خدا به پیوستن آن فرمان داد میگسلند و در زمین فساد میکنند، زیانکار انند.»

قبل از اینکه ما به دنیا بیاییم، تو از ما پرسیده بودی: «آیا من پروردگار شما نیستم؟» و ما همه گفته بودیم: «بله، هستی.»

و آن وقت قولهایی به تو دادیم. قول دادیم که انسان باشیم؛ رشد کنیم و بزرگ شویم. قول دادیم که دوستت داشته باشیم. قول دادیم که جهان را زیبا کنیم، زیبا از اینکه هست و کاری نکنیم که به قانون تو بربخورد.

اما وقتی به دنیا آمدیم، یادمان رفت و همه قول و قرارهایمان را فراموش کردیم. ما خیلی چیزها را زیر پا گذاشتیم، میدانم.

خدایا! نمی خواهم من هم جزء آدمهایی باشم که قولهایشان مثل خانه عنکبوت سست است. کمکم کن خدا که قولهایم را سفت و محکم کنم، تا هیچ کس حتی شیطان هم نتواند، طناب قولهای مرا پاره کند.

عرفان نظر آهاری